نظام آبیاری سنّتی و قنوات قهرود
نظام آبیاری سنّتی و قنوات قهرود*
روستای قهرود از توابع شهرستان کاشان می باشد که در منطقه کوهستانی آن قرارداشته و از چهار طرف از سوی کوههای مرتفع محاصره شده است آبیاری در این روستا از قدیم الایام توسط قنوات انجام شده است در این روستا سه جوی** آب به طورشبانه روزی مزارع و باغات را مشروب می سازد که هر جوی آب حاصل چند قنات می باشد همچنین در اطراف و حاشیه روستا باغات و مزارع توسط آب قنواتی که استخر بندی می شود آبیاری می گردد
سنجش آب :
تا حدود 30 سال پیش یعنی سال 1335 سنجش آب با درجه بوده است و آن کاسه ای است که سوراخ داشته و آن را روی ظرف بزرگتری از آب قرار میدادند که در مدت 10 دقیقه پر می شد و یک نفر ازشرکاء آب در نیم شبانه روز موظف بود که تحت عنوان ( بلّا ) در کنار ظرف آب سرجه کشیک بدهد و (سرجه پیمایی) بکند یعنی به محض پر شدن کاسه سرجه از آب آن خالی کرده و سپس روی آب قرار دهد.
در قدیم زمانی که ساعت به اندازه کافی در دسترس نبود ، زمان آب ( اوّ ل بند ) از زمانیکه سایه قلّه مشخصی از کوه مشخص به سنگ مشخصی از کوه روبرویی می افتد و آن را وقت ( سا ) می گفتند ، شروع می شد و تا صبح روز بعد که آفتاب به همان سنگ می تابید اوّ ل بند بعدی شروع گشته و بند فعلی پایان می پذیرفت ، امّا در حال حاضر که همه دارای ساعت می باشند دیگر از زمان سنج( سا )و آب سنج (سرجه) استفاده نشده و واحد سنجش ، دقیقه ،ثمن ، تا ... طاق می باشد.
واحد های اندازه گیری آب :
هر شبانه روز آب یک جوی شامل دو طاق و هر طاق دوازده ساعت می باشد ، همچنین به یک طاق یک بند نیز گفته می شود ، هر طاق از دو نیم طاق ( نیم بند- نیم روز) تشکیل شده هر نیم طاق یا نیم روز *** شامل دو نصف نیمروز بوده که هر کدام سه ساعت می باشد و هر نصف نیم روز دو ربع بوده و هر ربع معادل یک ساعت و نیم و مساوی با دو ثمن( چهل و پنج دقیقه) می باشد و هر ثمن از چهارو نیم سرجه تشکیل شده است ، که هر سرجه ده درجه می باشد.
گردش آب :
گردش ملکی آ ب هر بیست شبانه روز ( چهل طاق) ، یکبار می باشد که مبنای معاملاتی و تملّک آب را دارد ولی مشروب کردن و آبیاری زمین ( باغ و مزرعه ) ،گردش آن عموماًً ده شبانه روز یکبار می باشد که یکبار نوبت روز و یکبار نوبت شب به هر فرد می رسد.
به این ترتیب که اگر کسی دارای مالکیّت نیمروز آب باشد یک نصف نیمروز آن را در ده روز اول و نصف نیمروز دیگر را در ده روز دوّم بصورت یکبار روز و یکبار شب می گیرد.
در رابطه با قنوات و آبهای استخر بند ، تا نیم طاق استفاده شده و از واحدهای کوچکتر استفاده نمی شود و گردش آب هر شش روز یکبار می باشد.
اطلاعات مربوط به قنوات شبانه روزی و استخر بند در این روستا بشرح جدول زیر بودهُ که مجموعاًً حدود 59 رشته قنات کوچک و بزرگ بوده که مجموع طول قنوات حدود پنج هزار و نهصد و شش متر و مجموع طول میله چاهها حدود یک هزار و نهصد و بیست و دو (1922 )متر و کلاًً در مجموع حدودا دارای چهار و پانزده صدم(15/4) جوی آب می باشد:
|
مجموع عمق میله چاهها (متر) |
آبدهی قنات (جوی) |
قطر میله چاه (متر) |
سطح دهانه قنات (متر مربع) |
عمق مادر چاه (متر) |
عمق متوسط چاهها ( متر) |
تعداد چاهها |
طول قنات (متر) |
عمر قنات (سال) |
نام محلی قنات |
نام قنات |
نام دشت و منطقه |
ردیف |
|
221 |
5/. |
1 |
5/. |
22 |
13 |
17 |
1000 |
700 |
کرز |
کهریز |
ذوالقاوند |
1 |
|
110 |
2/. |
1 |
5/. |
35 |
22 |
5 |
200 |
20 |
آواسبد |
آب سفید |
ذوالقاوند |
2 |
|
144 |
2/. |
1 |
5/. |
20 |
12 |
12 |
400 |
600 |
= |
چشمه حاجی |
ذوالقاوند |
3 |
|
40 |
01/. |
1 |
5/. |
12 |
8 |
5 |
50 |
200 |
احمدون |
احمدان |
ذوالقاوند |
4 |
|
28 |
05/. |
1 |
5/. |
10 |
7 |
4 |
40 |
200 |
جر آوسوته |
پایین آب سوخته |
ذوالقاوند |
5 |
|
8 |
03/. |
1 |
5/. |
5 |
4 |
2 |
30 |
200 |
= |
شیخ رضا |
ذوالقاوند |
6 |
|
14 |
004/. |
1 |
5/. |
8 |
7 |
2 |
30 |
30 |
= |
مرق برنه |
ذوالقاوند |
7 |
|
--- |
005/. |
1 |
5/. |
--- |
--- |
--- |
3 |
50 |
= |
تیره |
ذوالقاوند |
8 |
|
21 |
008/. |
1 |
5/. |
10 |
7 |
3 |
100 |
150 |
درمرو |
دره امرود |
ذوالقاوند |
9 |
|
32 |
5/. |
1 |
5/. |
11 |
8 |
4 |
150 |
400 |
موستون |
بوستان |
بوستان |
10 |
|
240 |
2/. |
1 |
5/. |
24 |
15 |
16 |
700 |
600 |
= |
هور |
ذوالقاوند |
11 |
|
150 |
08/. |
1 |
5/. |
20 |
10 |
15 |
400 |
300 |
= |
قادر |
ذوالقاوند |
12 |
|
60 |
5/. |
1 |
5/. |
15 |
10 |
6 |
150 |
200 |
= |
محمود |
بوستان |
13 |
|
192 |
2/. |
1 |
5/. |
25 |
14 |
13 |
700 |
300 |
ابوالقاسمه |
ابوالقاسمان |
بوستان |
14 |
|
192 |
3/. |
1 |
5/. |
24 |
14 |
13 |
650 |
300 |
کولوچه |
کروچه |
بوستان |
15 |
|
7 |
5/. |
1 |
5/. |
7 |
7 |
1 |
40 |
250 |
= |
تاج |
رودخانه |
16 |
|
--- |
25/. |
--- |
5/. |
--- |
--- |
--- |
20 |
250 |
تلیات |
تلخ آباد |
رودخانه |
17 |
|
10 |
25/. |
1 |
5/. |
7 |
5 |
2 |
25 |
250 |
بقّالون |
بقّالان |
رودخانه |
18 |
|
15 |
05/. |
1 |
5/. |
8 |
5 |
5 |
50 |
300 |
= |
ثمه بالا |
مزرعه ثمه |
19 |
|
15 |
05/. |
1 |
5/. |
8 |
5 |
3 |
100 |
300 |
= |
تیره |
مزرعه ثمه |
20 |
|
24 |
003/. |
1 |
5/. |
15 |
12 |
2 |
40 |
20 |
موشی |
موشه |
مزرعه ثمه |
21 |
|
6 |
1/. |
1 |
5/. |
4 |
3 |
2 |
40 |
300 |
= |
هزه |
مزرعه هزه |
22 |
|
8 |
02/. |
1 |
5/. |
6 |
4 |
2 |
25 |
300 |
= |
خان |
مزرعه هزه |
23 |
|
10 |
01/. |
1 |
5/. |
6 |
5 |
2 |
25 |
300 |
دره ود |
دره بید |
مزرعه هزه |
24 |
|
8 |
01/. |
1 |
5/. |
5 |
4 |
2 |
15 |
300 |
دره گرماوه |
درّه گرمابه |
مزرعه هزه |
25 |
|
5 |
1/. |
1 |
5/. |
5 |
--- |
1 |
10 |
200 |
= |
محمد اسماعیل |
مزرعه سولدر |
26 |
|
12 |
05/. |
1 |
5/. |
7 |
6 |
2 |
20 |
250 |
= |
قنات پایین |
مزرعه آب سوخته |
27 |
|
---- |
01/. |
--- |
5/. |
--- |
--- |
--- |
10 |
250 |
= |
قنات بالا |
مزرعه آب سوخته |
28 |
|
15 |
01/. |
1 |
5/. |
8 |
5 |
3 |
20 |
200 |
= |
اجنئک |
مزرعه اجنئک |
29 |
|
10 |
002/. |
1 |
5/. |
7 |
5 |
2 |
25 |
30 |
= |
قنات پایین |
مزرعه اجنئک |
30 |
|
10 |
01/. |
1 |
5/. |
7 |
5 |
2 |
25 |
150 |
احمدون |
اول |
مزرعه احمدان |
31 |
|
10 |
01/. |
1 |
5/. |
6 |
5 |
2 |
20 |
150 |
احمدون |
دوم |
مزرعه احمدان |
32 |
|
12 |
01/. |
1 |
5/. |
8 |
6 |
2 |
20 |
150 |
پا گیریگه |
پا گردنه |
پایین گردنه قزا آن |
33 |
|
14 |
01/. |
1 |
5/. |
10 |
7 |
2 |
30 |
150 |
= |
دره مرق |
پایین گردنه قزا آن |
34 |
|
5 |
01/. |
1 |
5/. |
5 |
5 |
1 |
12 |
150 |
دره گندون |
دره گندان |
پایین گردنه قزا آن |
35 |
|
6 |
009/. |
1 |
5/. |
6 |
6 |
1 |
8 |
50 |
علی خونی |
= |
مزرعه علی خوانی |
36 |
|
8 |
01/. |
1 |
5/. |
8 |
4 |
2 |
15 |
250 |
کنگرون |
= |
مزرعه کنگران |
37 |
|
5 |
01/. |
1 |
5/. |
--- |
5 |
1 |
15 |
25 |
پا گریگه |
پایین گردنه |
مزرعه درّه حسنعلی |
38 |
|
40 |
08/. |
1 |
5/. |
15 |
10 |
4 |
150 |
250 |
= |
ماسار |
ماسار |
39 |
|
5 |
005/. |
1 |
5/. |
---- |
5 |
1 |
15 |
100 |
= |
باهی |
ماسار |
40 |
|
18 |
005/. |
1 |
5/. |
8 |
6 |
3 |
90 |
100 |
= |
گوشی |
گوشی |
41 |
|
---- |
005/. |
5/. |
--- |
--- |
--- |
20 |
100 |
100 |
باغ حاج بهزاد |
= |
گوشی |
42 |
|
20 |
08/. |
1 |
5/. |
15 |
10 |
2 |
20 |
250 |
و لونه |
و لّانه |
و لّانه |
43 |
|
8 |
009/. |
1 |
5/. |
5 |
4 |
2 |
25 |
150 |
کندون |
پائین |
محلّه کندان |
44 |
|
21 |
003/. |
1 |
5/. |
10 |
7 |
3 |
30 |
200 |
کندون |
بالا |
محلّه کندان |
45 |
|
18 |
005/. |
1 |
5/. |
8 |
6 |
3 |
30 |
300 |
لاش نره |
لاچناره |
مزرعه لاچناره |
46 |
|
18 |
008/. |
1 |
5/. |
8 |
6 |
3 |
20 |
200 |
آلیشته |
حیدر علی |
آل شهدا |
47 |
|
12 |
009/. |
1 |
5/. |
8 |
6 |
2 |
15 |
200 |
آلیشته |
مرق |
آل شهدا |
48 |
|
6 |
001/. |
1 |
5/. |
6 |
6 |
1 |
8 |
200 |
آلیشته |
دوگله |
آل شهدا |
49 |
|
14 |
01/. |
1 |
5/. |
9 |
7 |
2 |
15 |
200 |
= |
یومل |
آل شهدا |
50 |
|
4 |
005/. |
1 |
5/. |
4 |
4 |
1 |
8 |
200 |
آلیشته |
عسلی |
آل شهدا |
51 |
|
24 |
02/. |
1 |
5/. |
8 |
6 |
4 |
100 |
200 |
= |
ملایه |
محلّه میانده |
52 |
|
6 |
02/. |
1 |
5/. |
6 |
6 |
1 |
20 |
200 |
= |
حاجعلی خان |
محلّه میانده |
53 |
|
4 |
004/. |
1 |
5/. |
4 |
4 |
1 |
15 |
100 |
= |
باغچه حاج نصرت ا لله |
محلّه میانده |
54 |
|
--- |
004/. |
5/. |
--- |
--- |
--- |
6 |
100 |
---- |
= |
باغچه حاج اربا بی |
محلّه میا نده |
55 |
|
--- |
008/. |
--- |
5/. |
--- |
--- |
--- |
6 |
100 |
= |
حاج مهدی |
محلّه خوشاب |
56 |
|
18 |
01/. |
1 |
5/. |
10 |
6 |
3 |
60 |
200 |
سو پا له |
سوک پله |
محلّه سوک پلّه |
57 |
|
4 |
01/. |
1 |
5/. |
4 |
4 |
1 |
30 |
100 |
محل بالا |
محلّه بالا |
محلّه بالا |
58 |
|
4 |
008/. |
1 |
5/. |
-- |
4 |
1 |
10 |
100 |
= |
علی آباد |
محلّه علی آباد |
59
|
*- تحقیق درس جغرافیای انسانی - دکتر جواد صفی زاده - دانشکده علوم اجتماعی - دانشگاه تهران - علیرضا فلاحی قهرودی - ۱۳۶۵.
**- یک جوی ، مقدار آبی است که بتواند به راحتی در کردو های ( کرت ها ) باغ یا مزرعه حرکت کرده و آن را آبیاری کند.
***- دراصطلاح محلّی به نیمروز (نیمرو) گفته می شود.
****- اطلاعات مندرج در جدول از خبرگان محلّی که کشاورز بوده و از سهامداران این قنوات میباشند و همچنین در جریان بازرسی ، بازسازی، وتعمیر و نگهداری آنها نقش داشته اند اخذ گردیده است.
